مشترک شوید و مطالب را به صورت رایگان در ایمیل خود دریافت کنید

کتوبا وسیله‌ی تحکیم اصول خانواده و دوام زندگی زناشویی است

کتوبا یا عقدنامه سندی است که به هنگام ازدواج بین زن و مرد به امضاء می‌رسد. این عقدنامه در موقع جاری نمودن صیغه عقد که یک مراسم شرعی است تنظیم می‌گردد و در واقع رابطه زن و مرد را در تمام مدت زندگی زناشویی مشخص می‌نماید، البته باید توجه داشت که کتوبا امروزه در برخی کشورها با انجام مراسم عقد و ازدواج که در دفاتر قانونی به ثبت می‌رسد تکمیل می‌گردد ولی در هیچ موردی کتوبا از لحاظ شرعی همان ازدواج به نحو قانونی آن نیست و یا به عبارت دیگر اگر یک زن و مرد یهودی در یک دفتر رسمی ازدواج با یکدیگر پیمان زناشویی ببندند این پیمان ارزش شرعی نخواهد داشت مگر صیغه عقد به وسیله یک روحانی واجد شرایط جاری گردد و تعهدات مربوط به عقد از لحاظ شرعی در کتوبا نوشته شود.
باید گفت در کتوبا اصولاً و در پایه اساسی خود تعهدات مرد را در مقابل زوجه‌اش یادآوری می‌نماید، یعنی این که مرد به لحاظ تعهدی که از لحاظ مالی در اداره خانواده دارد برای ادامه زندگی و یا احتمالاً جدایی از زن خود مجبور به رعایت بعضی اصول و قبول تعهداتی مخصوصاً از لحاظ مالی است و پیداست که کتوبا از جنبه تاریخی نیز دارای سابقه طولانی است که سعی می‌کنیم به طورمختصر به آن بپردازیم.
تاریخچه کتوبا
در سنت‌های طایفه‌ای یا مذهبی و در زمان‌های دورتر در عادات قبیله‌ای و حتی در دوران شاهان تاریخی بنی‌اسرائیل و تا دوران یهودا و پس از آن «ازدواج» علاوه بر همه جنبه‌های اجتماعی و اخلاقی که در دین یهود مورد توجه بسیار قرار دارد به عنوان یک تعهد برای اداره امور خانواده که برعهده مرد بوده مورد توجه قرار گرفته‌است و مرد به هنگام انتخاب همسر می‌باید توانایی مالی خود را برای اداره خانوده نشان دهد و در زمان‌های بسیار قدیم درخواست ازدواج معمولاً با اهداء مبالغی به صورت نقد یا محصولات کشاورزی و یا احشام از طرف مرد یا خانواده مرد به خانواده و یا پدر زن همراه بوده است و گاهی این هدیه به صورت نیروی کار مرد برای پدر خانواده زن مطرح شده که از جمله می‌توان اشاره کرد که حضرت یعقوب برای ازدواج با «راحل» و «لئا» ۱۴ سال برای خانواده آنها خدمت نمود. البته روشن است که در شرایطی که نوشتن و یا امکان ثبت کردن وقایع بر کاغذ مثل امروز آسان نبوده است، کتوبا صورت نوشته و کتبی نداشته و حضور شهود در موقع انجام مراسمی مذهبی به ازدواج صورت شرعی و قانونی می‌داده است و در تورات هیچ‌گونه اشاره‌ای به این که کتوبا به صورت نوشته کتبی وجود داشته باشد یافت نمی‌شود و حتی در مورد پرداخت پول یا هدایا، مناسبات خانوادگی یا سنت‌های اجتماعی ملاک بوده است.
ولی بعد از توسعه‌ی تفکر تلمودی و تنظیم نوشته‌های تلمودی رفته رفته اصول قوانین شرعی دین یهود شکل مشخص پیدا کرد و تحت عنوان «هلاخا» بین یهودیان رایج گردید و اولین بار در قوانین هلاخا می‌خوانیم که «کتوبا باید نوشته شود و قبل از رسمیت یافتن کتوبا به وسیله‌ی مسئولین شرعی دختر و پسر یا مرد و زن از زندگی کردن با یکدیگر منع شده‌اند: کتوبوت ، ب ۱۶ …»
می‌توان گفت مراسم دعا و نیایش به هنگام جاری نمودن صیغه عقد «قیدوش» از ابتدای دوران میشنا یعنی در چهار قرن قبل از میلاد صورت کامل یافته و نوشته‌ی کتوبا و ترتیب «هلاخایی» ازدواج بعد از این سال‌ها به صورت قانونی درآمد و از لحاظ شرعی «مراسم عقد قیدوشین یا ایروسین» و پس از آن «مراسم ازدواج نیسوئین یا شیوعا براخوت» خوانده می‌‌شود و بعد از انجام مراسم زیر نظر عاقد یا روحانی واجد شرایط داماد کتوبا را به عروس یا خانواده عروس تسلیم می‌نماید.
در گذشته مراسم قیدوشین و نیسوئین در دو زمان جداگانه و در مراسم جداگانه انجام می‌گرفت ولی درحال حاضر تقریباً در تمام اجتماعات یهودی این دو مراسم با هم انجام می‌گیرد و معمولاً کتوبا پس از اجرای مراسم عقد «ایروسین» آماده و تسلیم به عروس می‌شود.
درگذشته شکل نوشتن کتوبا، یک فرم از قبل تعیین شده نداشت و حاخام خود کتوبا را می‌نوشت، ولی امروزه یک فرم مشخص و استاندارد برای کتوبا وجود دارد که محل اسامی و شرایط را پر می‌کنند و معمولاً قبل از مراسم نیسوئین، کتوبا تنظیم شده و به امضاء داماد و شهود عقد می‌رسد و در پاره‌ای موارد به هنگام انجام مراسم مذهبی، کتوبا به وسیله حاخام برای حاضرین قرائت می‌شود.
در تمام منابع یهودی تاکید شده که طریقه نوشتن کتوبا و تاکید بر قراردادهای زناشویی به صورت کتبی به منظور حفظ حقوق زنان در جوامع یهودی اهمیت پیدا کرده است «کتوبا برای آن است که مرد طلاق دادن زن خود را آسان نپندارد. (تلمود – رساله کتوبوت» به عبارت دیگر تعهدات مالی مرد در مقابل زن خود عامل قوی و بازدارنده در امر جلوگیری از بروز طلاق به بهانه‌های جزیی بوده است. مضافاً به این که در دین یهود موضوع تعدد زوجات یا حق مرد برای داشتن بیش از یک زن همواره دست‌خوش تحولاتی در میان یهودیان بوده است به طور مثال می‌توان گفت در میان یهودیان شرقی تعدد زوجات منع قانونی نداشت ولی با این همه نظام خانوادگی در میان یهودیان چنان استحکامی پیدا نموده بود که کمتر مردی اقدام به ازدواج مجدد می‌نمود ولی در میان یهودیان غربی همین امر صورت دیگری پیدا کرد و در قرن دوازدهم میلادی «ربنو گِرشُوم» که بزرگترین روحانی زمان خود بود تعدد زوجات را برای یهودیان ساکن کشورهای مسیحی به کلی ممنوع و اعلام کرد هیچ مرد یهودی بدون رضایت زن خود نمی‌تواند او را طلاق دهد و در بعضی متون یهودی وجود دارد که رابطه‌ی زناشویی اصولاً پیوندی جاودانه است و مرد یا زن شرعاً حق ندارند میثاق زناشویی خود را مگر در شرایط خاص باطل نمایند و عقیده بر این است که فلسفه نوشتن کتوبا نیز همین است.
شرایط نوشتن کتوبا
مبالغی که به عنوان تعهد مرد در کتوبا نوشته می‌شود شامل دو قسمت است بخش اصلی، تعهدات فرعی و ضمیمه. بخش اصلی عبارت است از تعهد مشخص و معلومی که بنا بر وضعیت مالی مرد به عنوان مبلغ اصلی کتوبا تعیین می‌شود، این مبلغ متناسب با شرایط تغییر کرده است ولی در سفر خروج آیات ۱۶ و ۱۷ از باب ۲۲ بر این اصل تاکید نموده و هم‌چنین براساس تفاسیر «راشی» اصل تعهد مالی مرد علاوه بر جنبه‌های دیگر تعهدات اجتماعی از اهمیت بیشتری برخوردار است.
در دوران معبد اول و دوم و حتی تا حدودی در زمان تلمود حداقل مبلغ اصلی مهریه برای همه یک مبلغ ثابت بوده است و این مبلغ در تمام کتوباها نوشته می‌شده مثلاً در یکی از منابع تلمودی حداقل مبلغ اصلی مهریه در حدود قرون اولیه‌ی میلاد مسیح در مورد دختران باکره ۲۰۰ زوز (واحد پول زمان حدود ۵ گرم نقره) و در مورد زنان غیر باکره ۱۰۰ زوز گفته شده‌است ولی با گسترش جوامع یهودی و تغییر شرایط زندگی در هر یک از جوامع یهودی بافت اجتماعی حاکم و رسوم محلی در مورد تعیین مبلغ اصلی مهریه ملاک عمل می‌باشد.
با این همه مبلغ اصلی کتوبا به عنوان یک تعهد لازم‌الاجرا از طرف شوهر با قوت کامل باقی مانده و حتی اگر کتوبا در دسترس نباشد مبلغ اصلی کتوبا به وسیله‌ی شهود با نظر «آو بت دین» یعنی سرپرست دارالشرع تعیین می‌گردد و حتی در صورت فوت شوهر از مایملک او به بیوه او پرداخت خواهد شد.
همان‌طور که گفته شد در نوشتن کتوبا حق زن مورد توجه بسیار است و تعهد مرد در مقابل همسرش به عنوان یک تکلیف شرعی است و در یک روایت از ربی‌مئیر گفته شده است: ازدواج بدون کتوبا (ثبت مهریه)، (خواه کتوبا کتبی باشد یا خواه شفاهی)، حتی اگر زندگی مشترک زن و مرد ادامه یابد به منزله‌ی زنا محسوب می‌شود و مستوجب کیفر است.
در مورد مبلغ اصلی کتوبا فقط زن می‌تواند از حق خود صرف‌نظر کند و هیچ مقام دیگری حق ندارد همسر یک مرد را از حقوق مندرج در کتوبا منع نموده و یا او را وادار به سلب حق خود کند.
موارد جنبی در نوشتن کتوبا
شوهر به هنگام عقد در صورت تمایل می‌تواند مبلغی بر مبلغ اصلی کتوبا اضافه نماید که در اصطلاح عبری آن را «توُسِفِت کتوبا» می‌گویند. در این مورد نیز سنت‌های مختلفی در جامعه کلیمی جاری است ولی به طور معمول در هنگام جاری نمودن صیغه عقد شوهر پای‌بندی خود را به ادامه زندگی زناشویی نشان می‌دهد.
در حال حاضر متمم کتوبا در ایران به صورت یک رسم جاری در آمده و حتی در پاره‌ای از موارد مبلغ اصلی و متمم را یکجا می‌نویسند ولی به هر حال مشخص است که مبلغ اصلی چه مقدار است و تعهد متمم کدام است و به هر صورت تعهدات شوهر در مقابل همسر خود نسبت به تمام موارد از لحاظ قوانین «هلاخا» مشخص شده و صورت یکسانی دارد.
ندونیا
علاوه بر مبلغ ثابت و مبلغی که شوهر داوطلبانه به مبلغ کتوبا می‌افزاید یک مورد دیگر نیز وجود دارد که در زبان عبری آن را «ندونیا» می‌گویند. ندونیا مثل سایر موارد در هنگام نوشتن کتوبا ذکر می‌شود، مبلغ ندونیا از لحاظ شرعی مبلغی است که زن در هنگام ازدواج با خود به خانه شوهر می‌آورد و آن را جهیز می‌گویند و شوهر در هنگام عقد به عنوان سرمایه همسر خود آن را در ذمه خود می‌گیرد.
ولی چون زن در جریان زندگی مالی خانواده نیست شوهر با این مبلغ به تولید، کشت و زرع یا کسب و کار می‌پردازد و درآمد حاصل از آن در اختیار خانواده می‌باشد، این تعهد نیز در واقع وسیله‌ای برای تحکیم خانواده است تا شوهر احساس کند که بخشی از سرمایه او مال دیگری است و در حفظ امانت کوشش نماید. از آن جا که شوهر حق دارد با مبلغ ندونیا به تولید، کشاورزی یا کسب و کار بپردازد در هنگام جدایی احتمالی شوهر باید مبلغ ندونیا را علاوه بر سایر تعهدات به همسر خود رد نماید.



نخستین فردی باشید که دیدگاه خود را بیان میکند!

نام شما: (لازم)

ایمیل شما: (لازم)

آدرس سایت یا وبلاگ:

متن نظر: