مشترک شوید و مطالب را به صورت رایگان در ایمیل خود دریافت کنید

باورها و آیین های یهودی(بخش یازدهم)

شرح کتاب مقدس در قرون وسطا و دوران جدید
در دورۀ قرون وسطا شاهد آنیم که کتاب هایی تحت عنوان شرح کتاب مقدس کم کم پیدا می شوند. انگیزۀ این کار نیازی بود که به تبیین متن پیدا شده بود و نیز برای نفی دیدگاه هایی بود که در آن زمان دربارۀ برخی عبارات کتاب مقدس وجود داشتند، اما با تعالیم رسمی و اصولی ربی ها جور در نمی آمدند. شروح سعدیا گائون بر کتاب مقدس (قرن های نهم و دهم) در جدال با جدایی طلبان فرقۀ قرائیم و دفاع از تفسیرهای سنتی نگاشته می شد. مهم ترین شارح قرون وسطی راشی است، که در شمال فرانسه و در قرن یازدهم می زیست. برخلاف سبک تفسیریِ موجود در نوشته های میدراشی، که چندان به متن ملتزم نیست و از معنای لفظی آن بسیار دور می شود، شرح راشی به تفاسیر حاخامی کتاب مقدس ملتزم می ماند و در عین حال می کوشد تفسیری لفظ گرا ارائه کند که به معنای ظاهری و سادۀ کتاب مقدس نزدیک باشد.باورها و آیین های یهودی(بخش یازدهم)
در جای جای شرح راشی تبیین های نحوی، انتقادات دیگر شارحان، ترجمۀ اصطلاحات مشکل به فرانسۀ قدیمی، مجادلات و محاجه های مسیحی، و نقد و نظرهای منتخب میدراشی پراکنده اند. میدراش هایی که راشی نقل می کند برای یهودیان عادی که میدراشی جز از طریق او با مکتوبات میدراشی آشنایی نداشتند از ارزش بسیاری برخوردار است. مطالعات سنتی یهودیان در باب کتاب مقدس همواره با شرح راشی که مقامی تقریباً مقدس پیدا کرده و خود با صدها شرح لفظی دیگر تفسیر گشته، همراه بوده است. راشی بر طلاب مسیحی کتاب مقدس در قرون وسطی نیز تأثیر داشته است.
دو شرح قرون وسطایی دیگر نیز وجود دارند که از شأن و منزلت آثار جاافتاده و اصلی برخوردار گشته و موضوع بسیاری از شروح دیگر واقع شده اند؛ اما هیچ یک جای اثر راشی را که تفسیری کامل و مقبول برای کتاب مقدس بود نگرفتند. اینها عبارت اند از شرح آَوراهام ابن عِزرا (۱۰۸۹-۱۱۶۴)، دانشمند خانه به دوش اسپانیایی، و شرح مُشه بن نَحمان (۱۱۹۴-۱۲۷۰) مشهور به رامبان یا ابن نحمان، (Nachmanides (Ramban)) که عارف و از تلمودیان اسپانیایی بود. ابن عزرا مرد پرجنبه ای است: شاعر، نحوی، فلک شناس، ستاره بین، ریاضی دان و فیلسوف؛ در شرحش بر کتاب مقدس علایق مختلف او منعکس است. اثر ابِن عِزرا هیچ یک از ویژگی های آشنای نوشته های راشی را نداشت. او حتی از کسانی که قابلیت بیشتری در استفاده از شرح او دارند درخواست کرده است که نگذارند آرای او در دسترس همگان باشد. ابن عزرا از چنان استقلال فکری و روحیۀ انتقادیِ تندی برخوردار بود که او را به انکار بسیاری از تفسیرهای سنتی و حتی آن تفسیرهایی که توسط حکیمان تلمودی پیشنهاد شده بودند کشاند. از همین روی دانشمندان بعدی او را مورد انتقاد شدید قرار دادند و کاهنان در استفاده از شروح او محتاط و بیمناک بودند. اما با همۀ اینها، در اساطیر یهود او را مانند عارفی محیرالعقول تصویر می کنند که زمانی یک گولم (golm) یا انسانی مصنوعی آفریده بود (از کرامات و خوارق عادات مطرح در عرفان یهودی).
شرح ابن نحمان به اصولگرایی و سنت حاخامی از شرح ابن عزرا نزدیک تر است و گهگاه آن را به خاطر دیدگاه های دگراندیشانه و غیر اصولی اش توبیخ می کند. ابن نحمان در مقدمۀ شرحش اظهار می دارد که نسبت به ابن عزرا «عشقی پنهان، اما نقدی آشکار» دارد. وی همچنین به استدلال بر ضد تمایلات تمثیل گرایانۀ فیلسوفانی می پردازد که واقعیت گزارش های کتاب مقدس از فرشتگان و معجزات را انکار می کنند. ابن نحمان در جاهای خاصی از شرح خود به تفسیر عرفانی متن که به اعتقاد او معنای درست متون مقدس است ارجاع می دهد اما هرگز چیزی از اندیشه های قبالایی پیش نمی کشد. وی برخلاف راشی، که شروحش بدون استثنا کوتاه اند، برخی مضامین کلامی را به تفصیل برگزار می کند.
در خلال قرون وسطا و از آن دوره تا زمان های جدید دانشمندان یهود انواع زیادی از شرح های کتاب مقدس را به وجود آورده اند که در هر یک از آنها علایق الاهیاتی، فلسفی، وعظی و تفسیری خاص هر دوره نمود یافته است. برخی شرح ها خلاق و اصیل اند ولی برخی آثار دیگر در واقع اندیشه های خودشان را تحت لوای شرح مطرح می کنند. این شروح به نحوقابل توجهی از متنی که تفسیر می کنند فاصله می گیرند. از آنجا که افراد عادی و غیردانشمند یهود به احتمال زیاد می بایست اطلاعاتشان از اندیشۀ یهودی را از طریق مطالعۀ اسفار پنج گانه به همراه شروح آن به دست می آوردند، لذا مطمئن ترین وسیله برای رساندن اندیشه های جدید به توده های یهودی همین شیوۀ شرح نویسی بود. بی دلیل نیست که وقتی یهودیان در قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم از گتو بیرون آمدند و دیوارهای گتوی فرهنگی خویش را نیز در هم شکستند، مسلک روشنگری آنان در شکل جدیدی از تفسیر کتاب مقدس نمود یافت.
اولین اثری که مبلغ این مسلک بود شرحی بود مشهور به بِئُور((Be’ur =Bi’ur (شرح) که بر کل کتاب مقدس عبری و به دست موزس مندلسون (۱۷۲۹-۱۷۸۶) و همقطارانش نگاشته شد. بئور خواسته است در عین کنار گذاشتن میدراش یا مباحثات ربی ها معنای لفظی متن کتاب مقدس را به همراه روح سنت حاخامی ارائه کند. ترجمه ای از کتاب مقدس به آلمانی، که با الفبای عبری نوشته شده بود، نیز در کنار بئور به وجود آمد. مندلسون با این کار امید داشت که یهودیان با زبان محیط فرهنگی بیگانه ای که در آن می زیستند پرورش یابند و لهجۀ یودائی (Yiddish) را ترک گویند. یکی دیگر از اهداف مندلسون ان بود که حس شاعرانه، زیبایی بیان و ارزش های اخلاقی کتاب مقدس را به توده های یهود بشناساند، چرا که احساس می کرد آنان از نظر روحی آمادگی مواجهه با دنیای اروپایی بیرون از گتو را ندارند. حتی سنت گراها که با آن چه زیاده روی های عصر روشنگری می نامیدند مخالف بودند، در اولین اقدام در برابر اقدامات اصلاح گرایان به استفاده از تفسیر کتاب مقدس روی می آوردند. مثلاً حاخام سامسون رافائل هِرش (R. Samson Raphel Hirsch) (1808-1888)، پدر نو- راست کیشیِ آلمان، شرح مطولی به زبان آلمانی بر اسفار پنج گانه به رشتۀ تحریر آورد و در حالی که در آن از تفاسیر سنتی ناظر به گذشته یهودیت در قبال اندیشه های متجددان، دفاع میکرد، در عین حال دوباره همان سنت را با مفاهیم پیچیده و فاضلانۀ تفکرات قرن نوزدهمی از نو تفسیر می کرد.



نخستین فردی باشید که دیدگاه خود را بیان میکند!

نام شما: (لازم)

ایمیل شما: (لازم)

آدرس سایت یا وبلاگ:

متن نظر: