مشترک شوید و مطالب را به صورت رایگان در ایمیل خود دریافت کنید

باورها و آیین های یهودی(بخش سوم)

عقاید دینی اصلی

سرشت خدای یهودیت

توحید را معمولاً اعتقاد به خدای واحد می دانند، اما در پس این تعریفِ بیش از اندازه ساده پیچیدگی های بی شماری نهفته است. یهودیت در طی تاریخ طولانی اش همیشه خود را متعهد دیده که به خدای یگانه ایمان بورزد، اما معنای این اعتقاد و الاهیاتی که بر گرد آن حلقه زده به نحو چشمگیری از دوره ای تا دورۀ دیگر فرق کرده است. در هر عصری تصورات گوناگونی دربارۀ خدا در کنار هم وجود داشته و اندک اندک در یکدیگر تأثیر گذاشته اند. چه بسا این نکته حتی در مورد یک فرد واحد، که تصورش از خدا احتمالاً دربردارندۀ شماری از عناصر مختلفِ مأخوذ پیشینیان است، نیز صدق کند. در مطلب آینده مؤلفه های اصلی ای را نشان می دهیم که عناصر تشکیل دهندۀ تصویر پیچیدۀ اعتقادات یهودی اند.

 

1. انسان انگاری

خصیصۀ زبانی که یهودیان، همچون دیگر مردمان، از روزگاران نخست تا به امروز دربارۀ خدا به کار می گرفته اند عبارت است از استفاده از تعابیری که مناسب ارتباطات انسان ها با یکدیگر و با جهان است، و به کار بردن آن در مورد خدا. این نکته گرچه بی نهایت مشکل زاست اما در الاهیات یهودی نقش محوری دارد و باعث شده است فلاسفۀ یهودیِ قرون وسطا در تلاش برای خنثی کردن فشار شدیدی که بر اذهان آدمیان وارد می کرد انرژی فکری قابل توجهی را مصروف دارند. سخن گفتن از خدا به عنوان پدر یا شاه، و با عناوینی چون خشمگین یا خوشحال، و به عنوان کسی که جهانی می آفریند و از آفریده اش ملول می شود، و مانند اینها، به خوبی می فهماند که آدمی با خدا به وسیلۀ زنده ترین تعابیرِ در دسترس خود ارتباط برقرار می کرده است. به علاوه، این نکته کمک می کند تا تصوری جسمانی از خدا شکل گیرد که با دیگر تعالیم یهودی دربارۀ ذات او ناسازگار است .ربی های تلمودی اغلب مقدم بر مواردی از بیاناتشان که انسان انگاری آنها افراطی تر بود این عبارت را ذکر می کردند: «اگر که ممکن می بود (یعنی سخن گفتن از خدا با این کلمات)».

زبان انسان انگار نوع توحیدی را که در واژه هایش می ریزیم تحت تأثیر قرار خواهد داد. این نوع از گفتار در حالی که خدا را همچون موجودی انسان وار، اما قدرتمندتر واخلاقی تر، نشان می دهد تأکید دارد که هستی خدا همواره با هستی انسان همراه است. خدا همانند اشخاص متجلی می شود: دل نگران آدمی است و می خواهد که آدمی او را از خشم به در آورد. به جز کتاب مقدس و نوشته های تلمودی، مخزن عمدۀ افکار انسان انگار نمازنامۀ سنتی یهودیان است.

باورها و آیین های یهودی(بخش سوم)

۲ . تعالی گرایی

تعالی گرایی یعنی تأکید بر این که خدا غیر از چیزهای دیگر است و با جهان مخلوق تفاوت جوهری دارد در نقطۀ مقابل دیدگاه انسان انگار، عامل تعالی گرای اندیشۀ یهودیان در باب خدا وجود دارد. از این دید، تمام گفتارهای آدمی دربارۀ خدا چیزی جز تلاش او برای دریافتن موجودی غیر قابل درک نیست. این دیدگاه در نهایت با فرض شکافی عمیق بین خدا و جهان، او را از آن جدا می کند. نه )افکار( او [مثل] افکار ماست و نه «روش ها»ی او [مانند] روش های ما. الاهیات فلسفه اندیش (Philosophy- minded) یهودیان همیشه موضعی تعالی گرا اتخاذ کرده است. اما این منحصر به فلاسفۀ یهود نیست بیانات کتاب مقدس بین انسان انگاری تمام عیار و بدیل تعالی گرای آن در نوسان است، و در شکل های ابتدایی عرفان یهودی که در سنت مرکاوا (Merkavah) مطرح اند نوعی تعالی گرایی غلیظ موج می زند. عبادت بت ها که منفور توحید یهودی است چالشی رودر رو با تعالی و یگانگی خدا به شمار می آید. خدا را نمی توان با هیچ جنبه ای از خلقتش یکی دانست.

 

3. همه – در – خدایی (Pan-en-theism)

خدا در هر چیزی هست اگر چه او را با کل جهان خلقت، و به طریق اولی با هیچ بخشی از آن، نمی باید یکی دانست. این درک از خدا در زمرۀ تحولات تقریباً متأخر است و از دورۀ قرون وسطا به بعد در میان عارفان یهود رایج بوده است. در حالی که انسان انگاری روش بسیار مشکل سازی برای تفکر دربارۀ خداست و خدا را به ابعاد تجربۀ آدمی فرو می کاهد، تعالی گرایی در عموم موارد خدا را از تجربۀ دینی آدمی جدا می کند و به نوعی خداشناسی طبیعی و دئیزم منجر می شود. همه – در خدایی می کوشد با مسلم شمردن خدایی که واقعیتِ ورای همِۀ نمودهاست کشمکش دو جانبه ای را که در الاهیات یهودی بین خدای فیلسوفان و خدای پدران وجود دارد برطرف نماید. بدین ترتیب خدا غیر از جهان خلقت است ولی با آن عمیقاً ارتباط دارد. غیر عارفان چنین برداشتی را نمی پذیرند؛ زیرا یا آن را به غلط با همه خدایی (Pantheism) یکی می انگارند یعنی مساوی بودن خدا با مجموعۀ آن چه وجود دارد) و یا به نظرشان رسیده است که به نوعی بی قانونی و اباحی گری منجر می شود؛ چرا که، هماهنگونه که در همه – در- خدایی مطرح است، هر چیزی مظهری از خداست به نظر می رسد دیگر میان مقدس و شیطانی، یا خیر و شر تمایزی نخواهد ماند.

 

4. ویژه گرایی

ویژه گرایی یعنی خدا خدای اسرائیل است. تصویری که کتاب مقدس از خدا ارائه می دهد حکایت از آن دارد که او با قوم اسرائیل وارد رابطۀ پیمانی ویژه ای شده است. عمل خدا عمل موجودی رهایی بخش در تاریخ اسرائیل است و اسرائیل باید فقط به او وفادار بماند. همراه با این تصویر و ویژه گرا، تصوراتی نیز دربارۀ قوم یهود و منزلت و سرنوشت مخصوص آن پذیرفته شده است. ویژه گرایی خصیصه ای است که در تمام دوره های تاریخ یهود وجود دارد اما لزوماً در همۀ آنها وجه غالب نیست. ویژه گرایی با گرایش هایی که از همه گراییِ غلیظ تری برخوردارند در تقابل و ناسازگاری است.

 

5. همه گرایی

همچنین در کتاب مقدس گفته می شود که خدا خالق آسمان و زمین، و خدای تاریخ بشریت است؛ او دل نگران آدمیان، و عموماً در امور مربوط به آنان تأثیرگذار است. اگر چه برعکس ویژه گرایی و انسان انگاری رابطه ای ضروری بین همه گرایی و تعالی گرایی وجود ندارد، ارتباطی معقول بین آنها موجود است: اگر چه خدا به کلی چیز دیگری است و به هیچ جنبه ای از جنبه های مخلوقاتش شباهتی ندارد، این امکان وجود دارد که او را به راحتی باتمام مجموعۀ دست ساختش مرتبط دانست. باری، تصاویر انسان انگار که مستلزم نوعی حلول یا دستِ کم رابطه ای مانند روابط اشخاص هستند، با گرایش ویژه گرا که خدا را «پدر» یا «شاه» اسرائیل می داند ساده تر جور در می آید.
اگر چه ممکن است هر یک از آیین های مختلف فقط یکی از دیدگاه های خاص درباره خدا را به میان آورد و الاهی دانان، عارفان و یا پارسایان سادۀ یهودی نیز هر کدام با تصاویر اصلی متفاوتی سر و کار داشته باشند اما همۀ آن پنج مؤلفه مذکور، در درک یهودیان از خدا حضور دارند. با ظهور یهودیت جدید و انشعاب آن به جریان های سنتی و مترقی، برآوردهایی که از مفهوم یهودی خدا به عمل آمده با توجه و احتیاط بیشتری همراه بوده است. این روند، به ویژه در دوران پس از آشویتس، (Auschwitz ، بازداشتگاه معروف آلمان نازی و نماد یهودکشی «جنگ جهانی») به این نقطه رسیده است که گویا هیچیک از تصویرهای سنتی را نمی توان کاملاً مناسب احوال یهودیان جدید دانست. با این حال التزام اساسی به توحید پابرجاست و وحدت (Oneness) و بساطت (Unity) خدا هنوز محورهای اصلی عموم دیدگاه های یهودی نسبت به خدا در قرن بیستم هستند. اما تفسیر معنای توحید یهودی در میان مکاتب فکری مختلف این عصر از مسائل مورد مناقشه است.

 



یک دیدگاه نوشته شده است!

نظر بدهید!
  1. وب استار می‌گه:

    [...] منبع:سایت جامع اینترنتی کلیمیان ایران در این زمینه مطالب بیشتری ببینید !جشن ســـده چیست؟مناظره امام رضا با عالم مسیحیراز سعادت و خوش‌بختی از نظر اسلاممعرفی سایت قرآن برای همه Quran for allباورها و آیین های یهودی (بخش دوم)باورها و آیین های یهودی(بخش اول) ارسال شده در ادیان | برچسب‌ها: آیین،ادیان،تفکر،خدا،دین،عقاید،موسی،کلیمیان،یهود،یهودیان، « جشنهای ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی شما میتوانید دیدگاهی بگذارید، یا بازخوردی از سایتتان. [...]

نام شما: (لازم)

ایمیل شما: (لازم)

آدرس سایت یا وبلاگ:

متن نظر: